Önce içini rahatlatan kısa cevap
11 aylık bebeğin, seni izleyerek günlük hareketleri denemeye ve isteklerini seslerle, bakışlarla ya da jestlerle anlatmaya başlayabilir. Oyuncağı bir kaba koymak, el sallamanı taklit etmek veya tanıdığı nesneye yönelmek bu dönemde ortaya çıkabilecek örneklerdir. Hepsini aynı anda yapması gerekmez. Gelişimini yalnızca söylediği sözcük veya attığı adım sayısıyla değerlendirmek yerine seninle nasıl iletişim kurduğunu, nesnelerle ne yaptığını ve hareketlerini birlikte gözle.
Bu yazıda · 9 bölüm
Aklında kalsın
- Taklit, hareketi kusursuz tekrarlamak değildir; bakması ve denemesi de oyunun parçasıdır.
- Sözcük kullanmadan da bakış, ses ve jestlerle iletişim kurabilir.
- Kaygını veya kazanılmış beceri kaybını “bir yaşını bekleyelim” diyerek erteleme.
Taklit ve keşif günlük yaşamda nasıl görünür?
Bir yaşa yaklaşırken bebeğin, nesnelerin yalnızca tutulup vurulan şeyler olmadığını, belirli işlerde kullanıldığını fark etmeye başlayabilir. Oyuncak telefonu kulağına götürmek veya senin kullandığın kaşığı benzer biçimde hareket ettirmek bunun örnekleridir. Bir gün seni taklit edip ertesi gün aynı nesneyi ağzına götürmesi, oyunun farklı yollarını denemesiyle birlikte görülebilir.
Oyuncağı bir kaba koymayı denemesi de daha amaçlı bir keşif örneğidir. Henüz koyamıyorsa önce sen gösterebilir, sonra nesneyi ona bırakabilirsin. “Hadi bir daha yap” diye tekrar tekrar istemek yerine girişimini takip et. Bu beceriler on birinci ayda tamamlanması gereken görevler değildir.
Bebeğin ne anlatıyor, söylediklerini nasıl anlıyor?
Tanıdığı bir nesnenin adını duyunca ona bakabilir veya yönelmeye çalışabilir. Elini uzatması, ses çıkarması ve sana bakması da bir isteğin parçası olabilir. Örneğin bardağına uzandığında “Bardağını istiyorsun” diyebilirsin. İşaret etme ortaya çıkabilir; bunu her 11 aylık bebeğin mutlaka yapması gereken bir davranış olarak düşünme.
Günlük bir isteğe verdiği tepki, yalnızca sözcüğü anlamasına bağlı olmayabilir; uzattığın el veya alıştığı rutin de ipucu verir. “Ver” derken elini uzatmanla verdiği tepkiyi, sadece sözcüğe verdiği tepkiyle aynı kabul etme. İpuçlarını kaldırarak sınamak yerine günlük anlarda konuşma ve jesti birlikte kullanabilirsin.
“Anne” veya “baba” gibi bir sesi belirli kişiye yöneltmesi anlamlı kullanımın işaretidir; rastgele hece tekrarıyla aynı değildir. Sözcükleri yetişkin gibi söylemesi gerekmez. Seslerini karşılayıp cevap vermesi için ara bırakman, konuşmanın karşılıklı olduğunu deneyimlemesine yardımcı olur.
Birlikte hangi oyunları deneyebilirsiniz?
El sallamalı vedalaşma: Tanıdığı biri ayrılırken el salla ve “Bay bay” de. Bebeğin yalnızca bakabilir, kolunu hareket ettirebilir veya el sallayabilir. Elini tutup hareketi zorla yaptırmadan örnek olabilirsin.
Sen yap, ben deneyeyim: Ellerini birbirine vurduğun kısa bir şarkılı oyun başlat. Bir hareket gösterip bekle. Benzer bir hareket yaparsa karşılık ver; başka şeye yönelirse oyunu bitirebilirsin.
Oyuncak telefonla konuşma: Küçük parçası ve kablosu olmayan, yaşına uygun oyuncak telefonu kulağına götürüp “Alo” de. Ona bıraktığında nasıl kullandığını izle. Gerçek telefon veya ekran gerekmez.
Birlikte yerleştirme: Büyük bir oyuncağı geniş ağızlı, güvenli bir kaba koyup çıkar. Sonra denemesi için bırak. Kaba vurması, içini incelemesi veya nesneyi çıkarması da oyuna katılma biçimidir.
Bu oyunları yanında kalarak, güvenli nesnelerle oynayabilirsin. Amaç belirli sayıda tekrar yaptırmak veya gelişimini hızlandırmak değildir.
Hareket ederken ve senden ayrılırken neye ihtiyaç duyar?
Bebeğin tutunarak ayağa kalkabilir veya mobilya boyunca ilerlemeyi deneyebilir; destekli hareket ile bağımsız yürüme farklı becerilerdir. 11 aylıkken yürümemesi tek başına bir sorun göstermez. Tutunabileceği mobilyaları sabitle, merdivenlere güvenlik kapısı koy ve tekerlekli yürüteç kullanma.
Keşfetmek istemesiyle sana yakın kalmak istemesi aynı gün içinde görülebilir. Sen uzaklaşınca ağlaması veya yeni bir kişiye hemen gitmek istememesi, onu fazla kucağına aldığın anlamına gelmez. Yeni bakım verenle birlikte zaman geçirerek alışmasına yardımcı olabilirsin. Ayrılırken kısa bir vedayla haber ver; gizlice kaybolma. Bu yaklaşım ağlamayı hemen bitirmeyi garanti etmez.
Ne zaman doktorunla görüşmelisin?
Bebeğin hâlâ desteksiz oturamıyorsa, bedeninin bir tarafını belirgin biçimde daha az kullanıyorsa, adına tepki vermiyorsa veya farklı heceler çıkarmıyorsa doktoruyla görüş. İletişimi, oyunu ya da hareketleriyle ilgili başka bir kaygın varsa da paylaşabilirsin. Tek bir davranış tanı koydurmaz; değerlendirme gelişimin farklı alanlarını birlikte ele alır.
Daha önce kullandığı bir sesi, jesti veya hareketi kaybetmesi durumunda değerlendirme iste. Kaygını “Eskiden kollarını uzatıyordu, artık yapmıyor” gibi somut bir örnekle anlatabilirsin. Erken doğduysa hangi yaşa göre değerlendirme yapılacağını doktoruna sor.
Bugün ne yapabilirsin?
- 11.
Günlük bir anı seç: vedalaşırken el salla veya bakım sırasında yaptığın işi kısa cümleyle anlat.
- 22.
Bir taklit ya da yerleştirme oyunu göster, ardından kendi denemesi için bekle.
- 33.
İsteğini bakış, ses veya jestle anlattığında cevap ver; konuşması için zorlamadan nesneyi adlandır.
- 44.
Tutunacağı alanları kontrol et. Yeni fark ettiğin bir beceriyi ve varsa kaygını doktoruyla paylaşmak için not al.
Bu rehberi hazırlarken yararlandığımız kaynaklar
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC) — Centers for Disease Control and Prevention (CDC)
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC) — Milestones by 9 Months
- American Academy of Pediatrics / HealthyChildren.org — American Academy of Pediatrics / HealthyChildren – Language Development: 8 to 12 Months
- American Academy of Pediatrics / HealthyChildren.org — American Academy of Pediatrics / HealthyChildren – Cognitive Development in Infants: 8 to 12 Months
- American Academy of Pediatrics / HealthyChildren.org — HealthyChildren – Emotional and Social Development: 8 to 12 Months
- American Academy of Pediatrics / HealthyChildren.org — American Academy of Pediatrics / HealthyChildren – Movement Milestones in Babies 8 to 12 Months Old
Son kaynak kontrolü:
Luluna, annelik ve bebeklik yolculuğunda güvenilir bilgi sunar; tanı koymaz ve doktorunun yerini almaz. Sağlıkla ilgili bir kaygın varsa çocuğunu takip eden uzmana danış.
