Bebeklerde Yabancılama Ne Zaman Başlar?

Yabancılama hangi aylarda başlar?

Bebeğin şimdiye dek gülümseyerek karşıladığı bir akrabaya bakıp yüzünü omzuna gömmesi seni şaşırtabilir. Yabancılama çoğu zaman altıncı aydan sonra fark edilmeye başlar; 7–9 ay aralığında daha görünür olabilir. Bu, bütün bebeklerin aynı ayda ağlamaya başlayacağı anlamına gelmez.

CDC, dokuz aylık gelişim örnekleri arasında yabancıların yanında çekingen, bakım verene yakın durmak isteyen veya korkulu olmayı sayar. AAP’nin 8–12 ay sosyal gelişim rehberi de tanıdık ve tanıdık olmayan insanları ayırt etmeyle bağlantılı bu değişime yer verir. Bir gelişim listesi, bebeğin davranışını tek başına ölçen sınav değildir.

Yabancılama yalnızca ağlamak mıdır?

Hayır. Bebeğin yeni gelen kişinin yüzünü dikkatle inceleyebilir, gülümsemesini kesebilir, sana doğru uzanabilir veya kucağındayken başını çevirebilir. Bazı bebekler yalnızca biraz mesafe ister; bazıları ise kişi yaklaştığında belirgin biçimde ağlar.

Örneğin her hafta gördüğü dedesine keyifle giden bir bebek, uzun aradan sonra karşılaşınca önce tereddüt edebilir. Onu hemen kucağa vermek yerine, dedesinin yanında oturup sakin sesle konuşmasına fırsat tanımak daha rahat bir başlangıç sağlayabilir.

Aynı bebek, tanımadığı biriyle bir gün rahat iletişim kurarken ertesi gün yorgun olduğunda yaklaşmak istemeyebilir. Tek bir karşılaşma onun ne kadar sosyal olduğuna ilişkin kesin sonuç vermez.

Daha önce herkese giden bebek neden değişir?

Bebek büyüdükçe tanıdığı sesleri, yüzleri ve günlük bakımın tanıdık düzenini daha iyi ayırt eder. Bu yüzden bir yabancı yaklaştığında önce güven duyduğu kişiye yönelmesi anlaşılabilir bir tepkidir. Yeni biriyle karşılaşmaya verdiği bu yanıt, sevgisini veya ilgisini kaybettiği anlamına gelmez.

Bazı aile büyükleri bu davranışı “çok kucağa alıştı” diye yorumlayabilir. Oysa AAP, bu dönemde yabancılar karşısındaki kaygının ebeveynin bebeği şımartmasından kaynaklanmadığını açıklar. Yakınlık ve sakinlik sunmak, bebeğin yeni bir insanı kendi hızında tanımasına engel değildir.

Yabancılama ile ayrılık kaygısı aynı şey mi?

İkisi yakın dönemlerde görülebilir ama aynı durumu anlatmaz. Yabancılama, bebeğin tanımadığı bir insanın yakınlığına verdiği çekingen tepkidir. Ayrılık kaygısı ise sevdiği bakım veren odadan çıktığında ya da ondan uzaklaştığında ortaya çıkabilir.

Mesela komşun eve geldiğinde sana sarılıp yüzünü saklaması yabancılama olabilir. Sen mutfağa geçtiğinde seni araması, arkandan uzanması veya ağlaması ise ayrılığa verilen bir tepkidir. CDC her iki davranış türünü de dokuz aylık sosyal ve duygusal gelişim örnekleri arasında ayrı ayrı listeler.

Her huzursuzluğu bu iki kavramdan biriyle açıklamaya çalışma. Açlık, yorgunluk, hastalık veya gürültülü ortam gibi başka ihtiyaçlar da bebeğin o andaki tepkisini etkileyebilir.

Yeni biriyle tanışırken nasıl bir ortam iyi gelebilir?

Yeni gelen kişinin önce seninle konuşması ve bebeği uzaktan selamlaması yeterli olabilir. Bebeğin onu izlerken senin kucağında kalabilir; gülümsediğinde, uzandığında veya oyuncağına ilgi gösterdiğinde temas doğal biçimde ilerleyebilir.

Bebek kucağa alınmak istemiyorsa “bir kere alışsın” diye ağlarken başka birine teslim etmene gerek yok. Yeni kişiye “Şu an benim yanımda kalmak istiyor; biraz sonra tekrar deneyebiliriz” diyebilirsin. Bu, misafiri reddetmek değil, bebeğinin sinyallerine alan açmaktır.

Tanışmayı kalabalık ve yüksek sesli bir ortamda yapmak yerine daha sakin bir köşeye geçmek de işe yarayabilir. Önce göz göze gelmeye, sonra karşılıklı oyuna, en son bebeğin isterse yakınlaşmaya fırsat tanımak yeterlidir.

Yeni bakıcıya veya aile büyüğüne alışması nasıl desteklenir?

Düzenli bakım verecek kişiyle ilk karşılaşmayı aceleye getirmemek yararlı olabilir. Bebeğin senin yanındayken yeni bakıcının bir kitap göstermesini, yerde oyuncakla oynamasını veya sevdiği şarkıyı söylemesini izleyebilir. Tanışmalar mümkünse aynı kişinin sakin ve tutarlı yaklaşımıyla sürdürülür.

Birlikte geçirilen zaman rahat ilerliyorsa bakım verenle kısa süreli ayrılık denemeleri, ailenin olanaklarına ve bebeğin tepkilerine göre kademeli biçimde düzenlenebilir. Bebeğin ağlaması, yeni kişiye asla alışamayacağını göstermez; ancak yoğun sıkıntıyı görmezden gelmek de gerekli değildir.

Ayrılman gerektiğinde kısa ve sıcak bir veda kullanmak, sessizce ortadan kaybolmaktan daha öngörülebilir olabilir. CDC, dokuz aylık bebeklerle ilgili aile önerilerinde açık ve neşeli bir vedalaşmayı anlatır.

Hiç yabancılama göstermiyorsa sorun mu?

Yabancılama her bebekte aynı şiddette görünmez. Bazı bebekler yeni insanları uzaktan izler, bazıları kolayca gülümser, bazıları ise daha uzun süre yakınlık arar. Yabancı görünce mutlaka ağlamak, sosyal gelişimin tek kanıtı değildir.

Bebeğinin yalnızca yabancılar karşısındaki tepkisine değil; tanıdık yüzlere ilgisine, ismi söylendiğinde dönmesine, karşılıklı oyun ve ses alışverişine, zamanla edindiği yeni becerilere birlikte bakmak daha anlamlıdır. Dokuzuncu ay gelişim listesi bu alanlarda ayrı örnekler sunar.

Hangi durumlarda destek istemek iyi olur?

Bebeğinin sosyal iletişimi hakkında kalıcı bir endişen varsa, ismine veya seslere tepki vermediğini fark ediyorsan, tanıdığı kişilerle de çok sınırlı etkileşim kuruyorsa veya daha önce yaptığı bir beceriyi kaybettiyse çocuk doktoruyla görüş. Tek bir davranıştan tanı çıkarmak doğru değildir.

Yeni karşılaşmalardaki huzursuzluk beslenmeyi, uykuyu veya günlük bakımı belirgin biçimde güçleştiriyorsa bunu da rutin kontrolde konuşabilirsin. CDC, gelişim kontrol listelerinin standart gelişim taramasının yerine geçmediğini ve kaygı olduğunda değerlendirmeyi ertelememeyi önerir.