Önce içini rahatlatan kısa cevap
Evet, bebeğinin 7–9 aylıkken henüz emeklememesi normal gelişim çeşitliliğinin bir parçası olabilir. CDC’nin dokuz aylık gelişim listesinde klasik emekleme yer almaz; desteksiz oturma ve oturma pozisyonuna geçme gibi başka beceriler izlenir. Yine de hareketlerde belirgin tek taraflılık, başka becerilerde kaygı veya kazanılmış becerilerin kaybı varsa çocuk doktoruna danışmalısın.
Bu yazıda · 11 bölüm
Aklında kalsın
- Dokuz aylıkken klasik emekleme yapmamak tek başına gelişim geriliği tanısı değildir.
- Sürünme, yuvarlanma ve popo üzerinde ilerleme gibi hareket biçimleri görülebilir.
- Desteksiz oturma, oturma pozisyonuna geçme ve iki tarafı kullanma gibi diğer hareketleri birlikte değerlendir.
- Beceri kaybını ya da belirgin hareket farklılığını bekletmeden doktorla paylaş.
Emeklememesi gerçekten bir sorun mu?
Bebeğin dokuzuncu ayına yaklaşmış ve hâlâ elleriyle dizleri üzerinde ilerlemiyorsa çevrenden “Artık emeklemesi gerekmez miydi?” sorusunu duyabilirsin. Oysa emekleme bütün bebeklerin aynı ayda ve aynı şekilde geçtiği zorunlu bir basamak değildir. Amerikan Pediatri Akademisi, bazı bebeklerin farklı yollarla ilerlediğini, bazılarının da klasik emeklemeyi atlayabildiğini anlatır.
CDC’nin dokuz aylık gelişim listesinde emekleme bulunmaması da önemli bir ayrımdır. Ancak bu, bebeğin diğer hareket becerilerinin hiç değerlendirilmemesi gerektiği anlamına gelmez. Tek bir hareket yerine genel gelişimine bakmak daha anlamlıdır.
Sekiz ve dokuz aylıkken hangi hareketler önemlidir?
Sekiz aylık bebeğin oyuncaklara uzanıyor, yön değiştiriyor, yerde kendine yeni bir konum bulmaya çalışıyor veya destek almadan oturabiliyor olabilir. Bunların hepsi hareketi keşfetmenin farklı parçalarıdır. “Emekliyor mu?” sorusunun yanına “Nasıl oturuyor, uzanıyor ve hareket ediyor?” sorularını da koyabilirsin.
CDC’nin dokuz aylık göstergelerinde bebeğin kendiliğinden oturma pozisyonuna geçmesi, desteksiz oturması ve nesneyi bir elinden diğerine geçirmesi bulunur. Bunlar bir ev sınavı değildir; gözlemini doktorla konuşurken kullanabileceğin yaşa özgü örneklerdir.
Sürünüyor veya poposuyla ilerliyorsa bu emekleme sayılır mı?
Bazı bebekler karnını yere yakın tutup kollarıyla kendini çeker. Bazıları poposunun üzerinde kayarak ilerler, bazıları ise yuvarlanarak istediği yere yaklaşır. Bu yollar klasik el-diz emeklemesinden farklıdır ama bebeğin hareket için kendi yöntemini bulduğunu gösterebilir.
Örneğin bebeğin oyuncağına ulaşmak için önce kendi çevresinde dönüyor, sonra geriye doğru kayıyor olabilir. Yalnızca hareketin biçimine bakmak yerine bedeninin iki tarafını nasıl kullandığını ve zamanla yeni yollar deneyip denemediğini gözlemleyebilirsin.
Bebeğim hiç ileri gitmiyorsa neye bakmalıyım?
Henüz yerde yer değiştirmeyen bir bebek de oyuncaklara uzanabilir, gövdesini döndürebilir veya bir pozisyondan diğerine geçmeye çalışabilir. Bununla birlikte hareketin bütünüyle çok sınırlı olması, bir tarafın sürekli kullanılmaması ya da başka gelişim becerileriyle ilgili kaygılar farklı değerlendirilmelidir.
“Ne zamana kadar beklemeliyim?” diye kendine kesin bir tarih vermek yerine, bebeğinin neleri yapabildiğini birkaç somut örnekle not edip doktoruna anlatman daha yararlı olur. Özellikle önce yaptığı bir hareketi artık yapamaması beklenerek izlenecek sıradan bir farklılık değildir.
Emeklemeyi atlayan bebek yürümekte zorlanır mı?
Klasik emeklemeyi atlayan bir bebeğin mutlaka daha sonra yürümekte zorlanacağını söyleyemeyiz. AAP, bazı bebeklerin geleneksel emekleme biçimini kullanmadan başka hareket aşamalarına ilerleyebileceğini belirtiyor. Buradan her bebek için gelecekteki yürümeyi kesin tahmin etmek mümkün değildir.
Bebeğinin farklı bir hareket yolu seçmesi tek başına bir etiket değildir. Bununla birlikte gelişim takibinde oturma, gövde kontrolü, iki taraflı hareket ve yeni beceri kazanımı birlikte ele alınır.
Bugün ne yapabilirsin?
- 1Bebeğin uyanık ve keyifliyken kaymayan, temiz ve güvenli bir zeminde serbestçe hareket etmesine yer açabilirsin.
Sevdiği bir oyuncağı hemen eline vermek yerine çok az uzağına bırakıp uzanmayı, dönmeyi veya ilerlemeyi denemesine fırsat tanıyabilirsin. Başaramadığında oyuncağı yaklaştırmak da oyunun doğal parçasıdır.
- 2Onu elleri ve dizleri üzerinde durmaya zorlamana, ağlarken hareketi tekrar ettirmene ya da yürüteçle emeklemeyi hızlandırmaya çalışmana gerek yok.
Oyun, bebeğin rahatça keşfedebileceği ve senin yanında olduğun bir zaman olsun.
Prematüre bebeklerde yaş nasıl değerlendirilir?
Bebeğin erken doğduysa gelişim takibinde düzeltilmiş yaş önem taşıyabilir. Takvimde dokuz aylık görünen prematüre bir bebeğin gelişimsel değerlendirmesi, doğum haftası ve sağlık öyküsü dikkate alınarak yapılır. Bu nedenle başka bir bebekle yalnızca doğum tarihini karşılaştırmak yanıltıcı olabilir.
Bebeğinin takiplerini yapan sağlık ekibi, hangi becerilere ne zaman bakılacağını bireysel koşullarına göre değerlendirebilir. Gözlemlerini paylaşmak için herhangi bir becerinin kesin olarak gecikmesini beklemene gerek yok.
Ne zaman çocuk doktoruyla görüşmelisin?
Bebeğin daha önce yaptığı bir hareketi kaybettiyse, bedeninin bir tarafını sürekli daha az kullanıyorsa veya hareketlerinde belirgin bir sınırlılık fark ediyorsan çocuk doktoruna başvur. Dokuz ay civarında desteksiz oturamama ya da kendi kendine oturma pozisyonuna geçememe de doktorla görüşmek için geçerli bir nedendir.
CDC, gelişimle ilgili kaygı olduğunda beklemek yerine doktorla konuşmayı ve gerekirse gelişim taraması istemeyi öneriyor. Emeklememek tek başına tanı değildir; fakat senin fark ettiğin diğer değişiklikler değerlendirme için değerli bilgiler olabilir.
Ne zaman destek almalısın?
Aşağıdaki yönlendirmeler belirtilerin aciliyetine göre değişir. Acil bulgularda beklemeden yardım al; diğer kaygılarını bebeğini takip eden uzmanla paylaş.
- Daha önce yapabildiği bir hareketi veya başka gelişim becerisini kaybetmesi
- Bir kol veya bacağı belirgin biçimde daha az kullanması ya da sürekli sürüklemesi
- Dokuz ay civarında desteksiz oturma ya da kendi kendine oturmaya geçme gibi beceriler hakkında kaygı duyulması
- Hareketlerinin belirgin derecede sınırlı görünmesi veya yeni beceri kazanımının durduğunun düşünülmesi
Bu rehberi hazırlarken yararlandığımız kaynaklar
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC) — Milestones by 9 Months
- American Academy of Pediatrics / HealthyChildren.org — Developmental Milestones: 7 Months
- American Academy of Pediatrics / HealthyChildren.org — American Academy of Pediatrics / HealthyChildren – Movement Milestones in Babies 8 to 12 Months Old
Son kaynak kontrolü:
Luluna, annelik ve bebeklik yolculuğunda güvenilir bilgi sunar; tanı koymaz ve doktorunun yerini almaz. Sağlıkla ilgili bir kaygın varsa çocuğunu takip eden uzmana danış.
